Borging van adoptiearchieven: waar blijven de oorspronkelijke opdrachten en overeenkomsten?

Borging van de documenten adoptiegeschiedenis.Waar blijven toch steeds de oorspronkelijke opdrachten en overeenkomsten?
Een kleine bijdrage over het vraagteken over het achterhouden van oorspronkelijke documenten, pro-actieve openbaarmaking (mag dat?) en de rol van de Woo bij het toegankelijk maken van de geschiedenis van interlandelijke adoptie. Want meer openheid zou ons allemaal nogal wat tijd en moeite, hartkloppingen en grijze haren kunnen besparen.
Op 4 november 2026 werd eindelijk een documentenset openbaar gemaakt (jippie) waarin op pagina 955, 956 de opdrachtomschrijving legacy adoptievergunninghouders, van het ministerie van Justitie en Veiligheid aan INEA beschreven staat. Dit gaat over het veiligstellen van de historische nalatenschap van de adoptievergunninghouders zelf. (Legacyproject) Dat deze opdrachtbeschrijving nu toegankelijk is , is natuurlijk waardevol. Maar waarom moesten geadopteerden hier zo lang op wachten? En waarom zijn dergelijke oorspronkelijke documenten niet gewoon rechtstreeks beschikbaar?

Want waarom steeds die Woo-reflex?
Geadopteerden vragen al jaren om inzage in officiële documenten, mails opdrachten, overeenkomsten en afspraken over adoptiedossiers. Uberhaupt de veeeele, vele Woo-verzoeken over interlandelijke adoptie laten zien hoe groot de behoefte aan informatie is. En nu even serieus:
Toch wordt namelijk bij rechtstreekse vragen met regelmaat verwezen naar 'doe maar een Woo-verzoek'. Die inmiddels behoorlijk frustrerende Woo-reflex betekent voor veel geadopteerden langdurig wachten, terwijl vaak onduidelijk blijft waarom documenten niet eerder of rechtstreeks beschikbaar kunnen worden gesteld.
De openbaarmaking van 4 november ‘26 laat in elk geval wel zien hoe waardevol de Woo is, maar tegelijkertijd ook hoe moeizaam toegang tot oorspronkelijke overheidsinformatie kan verlopen.
Dit betreffende opdrachtdocument was mij namelijk persoonlijk al meer dan een jaar bekend. Toch werd destijds nadrukkelijk aangegeven dat de dit document niet mocht worden gedeeld of de inhoud daarvan worden besproken. De vraag blijft bestaan waarom in het kader van inspraak op adoptie en herstelmaatregelen eerdere verzoeken om openbaarmaking niet tot een duidelijke uitleg of rechtstreekse beschikbaarstelling hebben geleid.

Een beschrijving is namelijk geen oorspronkelijk document
Juist voor een archief- en informatieprofessionals is dit een fundamenteel onderscheid namelijk. Wanneer INEA op haar website haar opdracht vanuit JenV beschrijft, hoort de oorspronkelijke opdrachtomschrijving daar eenvoudig vindbaar bij te zijn of moet duidelijk worden wanneer die kan worden gepubliceerd. Alleen zo kunnen betrokkenen, de mensen om wie het gaat zelf controleren wat daadwerkelijk is afgesproken en welke evt. kaders zijn vastgelegd.

Dit geldt ook voor de nog altijd openstaande verzoeken om openbaarmaking van de officiële overeenkomsten over de overdracht van individuele adoptie- en gezinsdossiers vanuit Fiom en verschillende adoptievergunninghouders aan het RVIHH. Het gaat daarbij om de oorspronkelijke overeenkomsten en bijbehorende afspraken tussen de betrokken adoptieorganisaties, het ministerie van Justitie en Veiligheid en het RVIHH. Deze afspraken werden gemaakt en al uitgevoerd vooruitlopend op de voorgenomen wijzigingen in de adoptiewetgeving. Juist daarom is het belangrijk dat duidelijk en controleerbaar is wat er precies is overeengekomen. Wie tips heeft hoe we deze oorspronkelijke overeenkomsten en bijbehorende afspraken als geadopteerden te zien krijgen, laat het graag weten.

Dit alles speelt bovendien ook nog eens in een periode waarin wetgeving en verantwoordelijkheden rondom adoptiedossiers actief veranderen. Juist dan is het belangrijk dat geadopteerden tijdig en pro-actief worden geïnformeerd over de voorgenomen besluiten, de juridische grondslagen en eventuele mogelijkheden tot inspraak.
Dus niet uitsluitend vrij geformuleerde samenvattingen, maar toegang tot de oorspronkelijke documenten waarop die beschrijvingen zijn gebaseerd!

Geschiedenis bewaren betekent ook geschiedenis controleren
Ook de historische documentatie van voormalige adoptievergunninghouders verdient kritische aandacht. Bijvoorbeeld: Meerdere geadopteerden hebben door de jaren heen vraagtekens geplaatst bij de juistheid van de zogenoemde History & Roots documenten(zie: https://www.wereldkinderen.nl/roots/project-historie-en-roots ) van bijvoorbeeld adoptievergunninghouder Wereldkinderen.
Vanuit mijn eigen onderzoek naar archief en adoptie herken ik deze zorgen, met name bij de documentatie over India. Daar zijn ook naar mijn bevindingen feitelijke onjuistheden en opvallende onvolledigheden in die teksten aanwezig.

Voordat dergelijke rapporten als betrouwbare historische nalatenschap worden overgenomen, is onafhankelijke toetsing nodig, met betrokkenheid van geadopteerden en bijvoorbeeld met behulp van hun eigen beschikbare documentatie ook daadwerkelijk aan te tonen.
(Diezelfde zorgvuldigheid is misschien ook relevant voor de historische documentatie van andere voormalige vergunninghouders, waaronder Adoptiestichting ANW en Stichting Meiling. )

Een vraag aan archiefprofessionals
Hoe zorgen we ervoor dat oorspronkelijke opdrachten en overeenkomsten op tijd, toegankelijk, begrijpelijk en controleerbaar zijn? En hoe weten we eea tijdig voordat het op de lijst te vernietigen staat en weg is.
Waarom moet we telkens een langdurige Woo-procedure doorlopen als je dit dit soort gerichte vragen stelt? Wie bepaalt nou eigenlijk wanneer documenten rechtstreeks beschikbaar mogen worden gesteld? Op welke gronden wordt openbaarmaking beperkt, en hoe kan worden getoetst of die beperkingen terecht zijn? Wij zijn wel een beetje woo-reflex moe namelijk. Voor geadopteerden gaat het niet alleen om bestuurlijke transparantie, maar om toegang tot hun eigen geschiedenis én inzicht in de besluitvorming over de documenten waarin die geschiedenis is vastgelegd.
Het veiligstellen van adoptiegeschiedenis vraagt dus om meer dan documenten bewaren en toegang verlenen. Het vraagt om oorspronkelijke bronnen, controleerbare afspraken, begrijpelijke informatie en transparante besluitvorming waarbij direct betrokkenen worden meegenomen. De Woo is daarbij zeker een belangrijk middel, maar zou niet steeds de noodzakelijke omweg moeten zijn. Want wat betekent het borgen van geschiedenis als degenen om wie die te bewaren geschiedenis draait de oorspronkelijke documenten slechts met grote moeite kunnen inzien?
Bron: documentenset openbaar gemaakt op 4 november 2026, pagina 955–957, opdrachtomschrijving JenV aan INEA. https://open.overheid.nl/details/79c9d74b-c236-4b95-bdea-662569ed55e2