Auteursrecht

“Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld. ”

Het auteursrecht (ook wel copyright) is een uitsluitend recht – je kan anderen uitsluiten van het doen van zekere handelingen – op werken voldoende creatieve werken. De werken moeten de eigen intellectuele schepping van de maker zijn. Denk hierbij aan rapporten, documenten, foto’s, artikelen, gedichten, toneelstukken, etc.

Feiten en ideeën zijn niet auteursrechtelijk beschermd. Hoewel het lang kan duren om feiten te ontwikkelen, voldoen ze niet aan de voorwaarden om auteursrecht aan te trekken. Ideeën daarentegen hebben geen fysieke vorm, het auteursrecht beschermt alleen werken die vastgelegd zijn op een fysiek (en ook digitaal) medium. Een gedachte in je hoofd is daarom niet auteursrechtelijk beschermd totdat je het opschrijft of opneemt. En ook dan is alleen de bewoording auteursrechtelijk beschermd. Ideeën als een beste singer-songwriter competitie zijn niet auteursrechtelijk beschermd, evenmin bedrijfs- of onderwijsconcepten.

Om auteursrechtelijke bescherming op je creatie te krijgen is er geen registratie nodig. Het recht ontstaat automatisch (bij rechtswege).

Auteursrechten vallen uiteen in economische rechten en morele rechten.

Economische rechten – gaan over het maken en verspreiden van kopieën van werken, de eerste openbaarmaking daarvan. Deze rechten zijn overdraagbaar en wanneer we spreken over rechthebbende dan gaat vrijwel altijd over deze rechten.

Morele of persoonlijksheidrechten – gaan over het auteurschap van het werk. Denk bijvoorbeeld aan het recht om vermeld te worden als maker en het recht om bezwaar te maken tegen verminking. Deze rechten zijn niet overdraagbaar.

Economische rechten

Onder de economische rechten vallen het recht van eerste openbaarmaking en elke daaropvolgende verveelvoudiging, vermenigvuldiging of kopie van het werk. Deze rechten zijn verhandelbaar. Je kan ze toekennen, verkopen, en andere toestemming geven om ze te gebruiken. Om dit te doen wordt een licentie of overeenkomst gebruikt. Dit is dan ook verplicht vanuit de auteurswet – schriftelijkheidsvereiste.

Het auteursrecht is een eigendomsrecht dat onafhankelijk is van het fysieke eigendom. Wanneer je in een boekenwinkel een boek koopt, krijg je daarmee niet het auteursrecht op het boek. Je mag dat boek niet kopiëren en nieuwe kopieën verkopen. Hetzelfde geldt ook voor schilderijen en andere objecten. Wanneer een erfgoedinstelling een schilderij aanschaft dan betekent dat niet automatisch dat zij nu ook de rechthebbende zijn. Dit moeten zij expliciet, lees op schrift, verkrijgen van de rechthebbende.

Persoonlijkheidsrechten of morele rechten

Morele rechten zijn rechten die onvervreemdbaar zijn, ze blijven altijd bij de maker. Het gaat hierbij om:

• het recht om bij openbaarmaking van het werk zijn naam als maker vermeld te zien;

• het recht zich te verzetten tegen de openbaarmaking van het werk onder een andere naam dan de zijne, of onder een andere benaming van het werk;

• het recht zich te verzetten tegen elke andere wijziging in het werk;

• het recht zich te verzetten tegen elke misvorming, verminking of andere aantasting van het werk, welke nadeel zou kunnen toebrengen aan de eer of de naam van de maker of aan zijn waarde in deze hoedanigheid.

Persoonlijkheidsrechten worden niet automatisch geërfd bij het overlijden van de maker. Ze moeten bij codicil overgedragen worden, anders komen ze te vervallen. De persoonlijkheidsrechten en auteursrecht hoeven niet naar dezelfde personen te vererven. Het kan ook al voorkomen dat de economische rechten al enige tijd bij bijvoorbeeld een uitgever liggen.