Op dinsdag 17 november organiseerde onderzoeks- en adviesbureau Daadkracht, in samenwerking met @carolinedehart (adjunct-archivaris en archiefinspecteur bij het Streekarchief Langstraat Heusden Altena), een panelgesprek over de implementatie van de Archiefwet 2026. Samen met archivarissen, archiefinspecteurs en adviseurs informatiebeheer gingen we een uur in gesprek. Centraal stond de vraag die veel organisaties bezighoudt: "Er moet zoveel gebeuren, maar waar begin je?"
Op basis van gesprekken in de afgelopen maanden met experts uit het werkveld heeft Daadkracht een eerste overzicht opgesteld van de benodigde acties, de verwachte impact en de betrokken stakeholders. Deze acties zijn geprioriteerd op basis van onderlinge afhankelijkheden en doorlooptijd en bespraken we tijdens het panelgesprek. Aan de hand van een reeks prikkelende stellingen over de acties ontstond een levendige discussie over zowel de inhoud als de volgorde van de te nemen stappen.
3 stellingen uitgelicht:
"Niet tijdige beschikking over het overzicht informatiehuishouding maakt voldoen aan de Archiefwet onuitvoerbaar."
De meeste experts beschouwden het overzicht van de informatiehuishouding als het fundament onder goed informatiebeheer. Zoals één van de panelleden treffend verwoordde: "Zonder een overzicht van je informatiehuishouding weet je niet wat je niet weet. En als je dat niet weet, kun je nooit aantonen dat je voldoet aan de Archiefwet." Pas wanneer duidelijk is welke informatie aanwezig is, waar deze zich bevindt en welke risico's eraan verbonden zijn, is de organisatie in staat passende maatregelen te nemen.
De conclusie was dan ook helder: begin zo vroeg mogelijk met het opstellen van een overzicht van de informatiehuishouding. Alleen met een goed beeld van de huidige situatie is een organisatie in staat gerichte keuzes te maken en de Archiefwet 2026 effectief implementeren. Daarbij werd een risico gedreven aanpak nadrukkelijk aanbevolen. Het is immers een grote uitdaging om een alomvattend overzicht van de informatiehuishouding op te stellen. Zoals één van de experts stelde: "Vul het overzicht informatiehuishouding aan op basis van risico's. Zo ontstaat focus op documenten met de hoogste informatiewaarde.“
"Blijvend te bewaren dossiers/zaken die na 10 jaar nog niet afgesloten zijn, brengt de organisatie over naar de Archiefdienst."
Hoewel de initiële reactie van veel experts was dat dit niet werkbaar is voor een gemeente, leidde de discussie bij velen uiteindelijk tot andere inzichten. Eén van de experts gaf aan niet vanuit de interne organisatie te redeneren, maar juist vanuit de informatiewaarde voor de inwoner. Zoals hij adviseerde: "Ga op zoek naar de mogelijkheden om informatie deels openbaar te maken. Zo voorzie je de inwoners van de informatie waar zij recht op hebben én kan je interne bedrijfsvoering gewoon doorgang vinden".
Vanuit dat perspectief ontstonden interessante discussies over mogelijkheden zoals het overbrengen van documenten en deze tegelijkertijd ook nog in huis houden, of het gedeeltelijk overbrengen van een dossier in plaats van het opschorten van de overbrengingstermijn. Dit bood deelnemers die aanvankelijk geneigd waren om de overbrengingstermijn op te schorten een inspirerend en nieuw perspectief.
"Het implementeren van een formeel incidentenproces helpt gemeenten te voldoen aan archiefwetgeving."
Opvallend was dat verschillende experts ook pleitten voor maatregelen die niet expliciet wettelijk verplicht zijn voor lokale overheden, maar wel bijdragen aan een betere informatiehuishouding. Een voorbeeld hiervan is het inrichten van een formeel incidentenproces. Hoewel deze verplichting momenteel enkel geldt voor het Rijk, waren de experts het erover eens dat ook gemeenten en andere lokale overheden hier baat bij hebben. Het advies: "Ga hierover tijdig het gesprek aan met de archivaris en onderzoek welke maatregelen passen bij de risico's binnen jouw organisatie."
Daadkracht en Caroline kijken met veel waardering terug op de bijdrage van de experts. De gesprekken laten zien hoe waardevol het is om verschillende perspectieven samen te brengen. Door elkaar uit te dagen en praktijkervaringen te delen, ontstaan nieuwe inzichten die helpen te voldoen aan de eisen van de Archiefwet 2026.
Ben je benieuwd wat er verder is besproken, of wil je gewoon eens sparren over jouw aanpak? Stuur dan via dit platform een bericht naar @rikgoossens of @twanvandermeijs.