Naburige rechten

De wet op de naburige rechten is een recht dat heel erg lijkt op het auteursrecht, maar deze is bedoeld voor uitvoerende kunstenaars, mensen die andermans werk uitvoeren. Denk hierbij aan acteurs en muzikanten. Dit is bijvoorbeeld van toepassing op alle audio- en audiovisuele producties, zoals opnames van toneelstukken, films, e.d. Zowel het auteursrecht als het naburige recht kan van toepassing zijn op hetzelfde werk. Uitvoerend kunstenaars krijgen over hun op- of uitvoeringen rechten. Hieronder vallen onder andere het recht op

• opname,

• vermenigvuldiging, en

• uitzending.

Vooral bij audiovisuele productie spelen naburige rechten een rol. Zoals bijvoorbeeld bij filmwerken.

Filmwerken

Filmwerken zijn samengestelde werken waar zowel het auteursrecht als het naburig recht van toepassing kunnen zijn. Een audiovisueel werk bestaat vaak uit een opname gemaakt door camerapersonen, een uitvoering van een script en dialogen van schrijvers, bladmuziek van componisten, kleding en setsdesigns van ontwerpers, het optreden van de acteurs en muzikanten, etc. Op al deze onderdelen kan auteursrecht of naburig recht van toepassing zijn.

Dit maakt het verkrijgen van toestemming om een filmwerk te reproduceren complex. Daarom zijn er hiervoor speciale regels. Het audiovisuele werk heeft namelijk zelf een eigen auteursrecht. Het audiovisuele werk wordt beschouwd als de eigen intellectuele creatie van de regisseur.

In de auteurswet is er over filmwerken een hoofdstuk met een aantal artikelen die deze complexiteit wat inzichtelijk maakt, De wet op de naburige rechten verwijst naar deze artikelen of voegt soortgelijke artikelen toe in de eigen wet.

Producent is de aangenomen rechthebbende – tenzij schriftelijk anders overeengekomen dragen de scriptschrijver en uitvoerend kunstenaars hun rechten over aan de producent van een filmwerk. Dit betekent dat ook de producent toestemming kan geven voor de uitgave en reproductie van de film. Dit geldt niet voor de muziek, zowel compositie als lyrics. De producent moet hiervoor expliciet toestemming krijgen van de componist en tekstschrijver van de muziek. Dit betekent dat je, vooral bij professionele producties, alleen maar toestemming nodig hebt van de producent om het materiaal dat in het archief terechtgekomen is online te kunnen plaatsen.

Alle makers moeten worden vermeld – Het auteursrecht en naburige rechten kennen regels voor het vermelden van de maker en het recht van de maker om zich te verzetten tegen aanpassingen. Dit geldt ook voor films. Geen aftiteling tonen kan leiden tot een inbreuk van dit recht.

Duur van het auteursrecht op filmwerken – Het filmwerk is zelf auteursrechtelijk beschermd en deze heeft een duur 70 jaar na de sterfjaar van de laatstlevende de hoofdregisseur, de scenarioschrijver, de schrijver van de dialogen en degene die ten behoeve van het filmwerk de muziek heeft gemaakt. Wanneer deze personen allemaal niet bekend zijn is de duur 70 jaar na creatie, of indien het werk openbaar is gemaakt binnen die 70 openbaar is gemaakt, 70 jaar na publicatie.

Er zijn nog vele andere regels rondom filmwerken die hier niet behandeld worden, waaronder het recht op een proportionele billijke vergoeding, regels rondom kabeldoorgifte, etc. Deze zijn voor het secundaire gebruik in de erfgoedsector van minder belang.