Een tweemaandelijks blog over digitale preservering in en om het Nationaal Archief

Welkom bij dit blog over digitale preservering in en om het Nationaal Archief (NA). In deze blogreeks informeer ik je steeds over ontwikkelingen rondom digitale preservering bij het NA en wat me verder de afgelopen twee maanden in ons vakgebied opviel. Feedback is welkom. Andere edities van 'Vers' vind je via deze zoeklink https://kiacommunity.nl/welcome/search?search%5Bkeyword%5D=preserveringpers.

Inhoud

1. Droevig nieuws
2. Duurzame Digitale Ruimtelijke Data
3. 7 jaar preserveringswacht
4. Preservica User Groups
5. Agentic nieuws

1. Het droevige nieuws

Op maandag 22 juni om half vier 's middags werd ik gebeld vanuit het Verenigd Koninkrijk. Medebestuurslid Paul van de Open Preservation Foundation (OPF) belde de OPF-bestuursleden. Want Carl Wilson was onverwacht overleden.

Dat nieuws hakte er flink in. De afgelopen 11 jaar heb ik veel met Carl samengewerkt. Het voelt alsof er een directe collega is weggevallen. Ik ben er nog steeds stil van en houd het hier dus bij.

Zie het bericht van de OPF voor meer informatie: Remembering our friend and colleague, Carl Wilson - Open Preservation Foundation.

En dan toch verder met meer opbeurend nieuws...

2. Duurzame Digitale Ruimtelijke Data

In vers 2 en 4 meldde ik dat we vanuit het NA betrokken zijn bij het onderwerp duurzame digitale ruimtelijke data (DDRD). Denk daarbij bijv. aan bouwvergunningsprocessen en bouwwerkinformatiemodellen, specifiek in de IFC-bestandsformaatfamilie. Theo Kremer van het Ingenieursbureau van de gemeente Amsterdam bracht een groep bouw-, informatie- en archiefspecialisten bijeen en is programmamanager DDRD.

Onze deelname heeft als doel antwoord te krijgen op twee hamvragen: waar bevindt ruimtelijke data zich in de informatieketen van architect tot archief, en in welke mate zal het naar het NA overgebracht worden? Zodat we weten, of we als NA voor een landingsplaats of voor advisering moeten zorgen. Of beide.

Het goede nieuws is nu, dat we in Amsterdam aan een pilot mogen beginnen. Zodat we een eigen 'speeltuin' hebben. Ook verder krijgt het programma steeds meer momentum. Ons adviesrapport werd bijvoorbeeld naar het Engels vertaald en internationaal gedeeld. O.a. Digigo, Movares, TU Delft, VNG en diverse gemeenten zijn betrokken. Laat het mij of Theo weten, als je meer wilt weten.

3. 7 jaar op wacht

In 2018 implementeerden we bij het NA Preservation Watch, Planning en Action. Met ook landelijk navolging hier op KIA: Entree - Preservation Watch - KIA community. We schreven er een paper over, dat we tijdens iPRES 2018 in Boston presenteerden: https://hdl.handle.net/11353/10.922203.

Ondertussen hebben we ruim 7 jaar ervaring met deze preserveringswacht. Met een impliciete knipoog naar de 'seven year itch' dienden we een paper in om daar tijdens iPRES 2026 in Kopenhagen over terug te koppelen. Dat paper is geaccepteerd. Kom dus vooral naar iPRES om er meer over te horen.

Om toch een klein tipje van de sluier op te lichten: we monitoren al ruim 7 jaar structureel en gestructureerd NA-breed

• Administration - veranderingen in het collectieprofiel van bijv. bestandsformaten in ons e-depot
• User Communicty - veranderingen in gebruikersgroepen en hun wensen
• Organisation - veranderingen in de mensen en middelen van onze organisatie
• Producer - veranderingen in wat archiefvormers in hun informatiesystemen hebben
• Technical Environment - veranderingen in in- en externe technologie

Als we tijdens dit monitoren risico's voor digitale preservering denken te zien, dan geven we die door aan Preservation Planning. Daar onderzoeken we samen met de betrokken afdelingen hoe groot het risico is, of we er wat aan moeten doen en zo ja welke oplossingen er zijn. De meest geschikte oplossing gaat naar Preservation Action voor implementatie in onze organisatie. Ons paper Around for Decades Gone in a Flash is een voorbeeld van hoe we dit proces voor het specifieke risico van het einde van de ondersteuning voor Adobe Flash doorliepen.

Spoiler alert: onze relatie met Watch, Planning en Action is na al deze jaren nog prima.

4. Preservica User Groups

In vers 3 meldde ik dat collega Marin naar Windsor (V.K.) was geweest voor de Preservica International User Group-bijeenkomst. Ook dit jaar ging ze weer, ditmaal met product owner Niek. Opvallend was de aandacht die Preservica schenkt aan AI. Zoals voor privacy-detectie en metadataherkenning. Aan de ene kant mooi dat Preservica meegaat in deze beweging. Aan de andere kant ook scepsis bij deelnemers. Is AI daadwerkelijk dé oplossing of een (verkoop)doel?

Niek was blij om roadmaps te zien voor systeemonderdelen. Dat past mooi in het verlengde van onze lopende migratie naar de meest recente Preservicaversie. We kijken bijv. uit naar het moment waarop we van de huidige naar de New Generation Interface kunnen overstappen, waar we vorig jaar de cursussen van de Preservica Academy voor volgden (zie vers 2). Tegelijkertijd voelde Niek ook enige druk van Preservica richting onpremisegebruikers zoals wij om de stap naar de cloud te overwegen. Marin was o.a. blij met het contact met File Format Analyst David over bestandsformaten.

De titel van het kopje eindigt op s, dus deel ik ook mee, dat collega Wout de Dutch User Group Preservica informeerde over MDTO. Dit leidde ertoe, dat we als NA deel mogen en willen gaan nemen aan deze groep. Om bij te dragen aan het groepsdoel van delen van kennis en ervaring met Preservica. Het team digitale preservering kijkt er in ieder geval naar uit. Sinds de RHC's het e-depot van het NA verlieten missen we die vanzelfsprekende werkvloerrelatie. Er zitten meer organisaties dan RHC's in deze groep en dat vergroot onze voorpret alleen maar.

5. Agentic nieuws

Sinds een tijdje experimenteer ik thuis met AI. Ik stapte van ChatGPT over op het Europese LeChat van Mistral. Ondertussen heet deze dienst Vibe. En ik speel thuis met lokale LLM's voor nog meer privacy. Een van mijn doelen is om redekudig.nl voor redekundig ontleden te laten helpen door een bijgetrainde LLM.

Anyway... ook bij Vibe kun je agents opzetten. Een van de agents is mijn communicatieadviseur die me voorziet van nieuws uit de wereld van digitale preservering en digitaal archiveren. In de regio's Nederland, Europa en de wereld. Als experiment deel ik wat de agent me vandaag liet weten toen ik om een update vroeg. Laat me gerust weten wat je van dit initiatief vindt, zodat ik weet of ik agentic nieuws aan mijn vers moet blijven toevoegen.

Alvast tot een volgende vers.

🇳🇱 Nederland

1. Vier opvallende ontwikkelingen in webarchivering vanaf de IIPC Conference 2026

Publicatiedatum: 27 juni 2026
Tijdens de IIPC Conference 2026 in Brussel (20–24 april) deelden KB-collega’s inzichten over het achterhalen van creatiedata van websites, waar vaak alleen de harvestdatum van bekend is. Een grote uitdaging is dat AI-bots steeds beter websites blokkeren, wat het automatisch ophalen van websites voor erfgoedorganisaties bemoeilijkt.
Bron: Netwerk Digitaal Erfgoed

2. Schadeatlas voor fysieke dragers met digitaal erfgoed beschikbaar

Publicatiedatum: Mei 2026
Netwerk Digitaal Erfgoed heeft de Schadeatlas voor fysieke dragers (cd’s, dvd’s, usb-sticks, floppy’s) als stappenplan op hun website gezet. Deze tool helpt erfgoedorganisaties om schade aan fysieke dragers te herkennen en te beoordelen, zodat digitale bestanden veilig gesteld kunnen worden.
Bron: Netwerk Digitaal Erfgoed

3. DEN organiseert Hackathon AI: van idee naar concept

Publicatiedatum: Mei 2026
DEN organiseert een hackathon voor medewerkers van musea, theaters, erfgoedinstellingen en festivals. Deelname is voor teams van twee collega’s die met experts werken aan een AI- of digitale tool, zoals een chatbot, data dashboard of slimme workflow.
Bron: DEN

🇪🇺 Europa

1. DPC lanceert Advocacy Toolkit voor digitale preservering

Publicatiedatum: Juni 2026
De Digital Preservation Coalition (DPC) lanceerde een praktische Advocacy Toolkit, ontworpen om organisaties te helpen een overtuigend geval te maken voor digitale preservering. De toolkit is toepasbaar in alle sectoren en helpt praktijkmensen hun werk af te stemmen op organisatiedoelen zoals compliance, risicobeheer en innovatie.
Bron: DPC

2. CENL Network Group “AI in Libraries” Webinars 2026

Publicatiedatum: Juni 2026
De Conference of European National Librarians (CENL) organiseert webinars over AI in Libraries. Een van de presentaties belicht de inspanningen van Noorwegen om soevereine taalkundige modellen te ontwikkelen, gebaseerd op nationale collecties, publieke infrastructuur en verantwoorde juridische kaders. De National Library of Norway werkt aan Noorse en Sámi-taalmodellen, van large-scale digitalisering en datacuratie tot modeltraining, evaluatie en licentiëring.
Bron: CENL

3. EOSC EDEN-project: Een jaar later

Publicatiedatum: Juni 2026
Het EOSC EDEN-project (European Open Science Cloud) werkt aan het vergroten van bewustzijn en implementatie van digitale preservering in Europa. In het eerste jaar organiseerde het project een workshop met 32 experts, wat de basis legde voor het European Expert Curation and Digital Preservation Network.
Bron: Open Preservation Foundation

🌍 Wereldwijd

1. From Box to Byte: De mensen achter de digitalisering van UNESCO-archieven

Publicatiedatum: Juni 2026
Tijdens de International Archives Week (8–12 juni 2026) wordt aandacht besteed aan de teams die de digitalisering van UNESCO-archieven mogelijk maken. Het project omvat de preservering van institutionele records sinds 1945 en de archieven van de voorganger, het International Institute of Intellectual Cooperation (IIIC, 1924–1946), die zijn ingeschreven op UNESCO’s Memory of the World International Register.
Bron: UNESCO

2. IFLA WLIC 2026: K-Library als voorloper in digitale innovatie

Publicatiedatum: Mei 2026
Zuid-Korea loopt voorop in de digitale transformatie van bibliotheken door deze om te vormen tot ‘Knowledge Labs’ en ‘Intellectual Basecamps’. De K-Library integreert geavanceerde AI en big data om gepersonaliseerde, technologiegedreven diensten aan te bieden, waaronder immersieve bibliotheekomgevingen en AI-gestuurde curatiesystemen.
Bron: IFLA

3. UNESCO: Vier nieuwe certificaatuitreikingen voor Memory of the World Regional Register

Publicatiedatum: Juni 2026
Tussen maart en mei 2026 vonden vier certificaatuitreikingen plaats voor inschrijvingen in het Memory of the World Regional Register voor Latijns-Amerika en de Caraïben. Tijdens deze ceremonies werd ook het “Digital Chorographic Commission”-project gelanceerd, dat tot doel heeft om documentair materiaal en verspreide archieven uit verschillende instellingen en landen te integreren en toegankelijk te maken via digitale tools en linked data-technologieën.
Bron: UNESCO

📅 Agenda voor juli 2026