Vers van de preserveringpers #11 (september-oktober 2026): veel events en een archiefwetoverzicht

  • gisteren
  • Remco van Veenendaal
  • 32
Profielfoto van Remco van Veenendaal
Preservation Digitaal Erfgoed

Omslagafbeelding Vers van de preserveringpers

Een tweemaandelijks blog over digitale preservering in en om het Nationaal Archief

Welkom bij dit blog over digitale preservering in en om het Nationaal Archief (NA). In deze blogreeks informeer ik je steeds over ontwikkelingen rondom digitale preservering bij het NA en wat me verder de afgelopen twee maanden in ons vakgebied opviel. Ik sluit af met preserveringnieuws van mijn AI-agent. Feedback is welkom. Andere edities van 'Vers' vind je via deze zoeklink https://kiacommunity.nl/welcome/search?search%5Bkeyword%5D=preserveringpers.

Inhoud

  1. iPRES 2026
  2. Digital Preservation Coalition Awards
  3. Top van de Dutch User Group Preservica
  4. World Digital Preservation Day
  5. Archiefwetoverzicht
  6. Nieuws van mijn AI-agent

1. iPRES

Een genot. Dat was iPRES 2026 in Denemarken (https://ipres2026.dk/). Goed georganiseerd, fijne stad, gesprekken met leuke collega's, mentees gementord, hotdogs "met det hele" (alles er op en er aan) op het plein voor het Kopenhaagse stadhuis gegeten. Et cetera. Als Nationaal Archief hebben we veel gebracht, en ook veel kunnen halen aan inspiratie en netwerk. De organisatie van iPRES is druk bezig met het verzamelen van de definitieve papers, (opnames van) de presentaties, en hopelijk ook veel foto's. Op het moment van schrijven van dit blog zijn die volgens mij nog niet online. Stay tuned.

Om toch iets inhoudelijks te melden: ik was onder de indruk van de drie keynote speakers. Kijk de opnames die van ze gemaakt zijn zeker terug. Aan de ene kant was het veel 'doom and gloom', over de polycrisis en cyberincidenten. Aan de andere kant ook een krachtige 'call to action': waar wij ons als digitale preserveerders mee bezig houden mag niet als 'hobby' gezien worden maar is cruciaal voor authenticiteit en autonomie. En moeten we niet als instituten zelf doen, maar samen en met de gemeenschap.

Goede cyberveiligheid beschermt de authenticiteit van de documenten die we preserveren. Het gaat hackers lang niet altijd om het manipuleren van documenten, maar om het manipuleren van vertrouwen (in ons en de democratische rechtstaat). Open bestandsformaten en open source zijn belangrijk voor onafhankelijkheid van 'vendor lock-in' en 'big tech'. En samen staan we sterker, zeker áls gemeenschap en mét de gemeenschap.

De conferentie iPRES was ook zo'n beetje het laatste wapenfeit van onze Preservation Researcher Lotte. Ik hintte er al naar in de vorige Vers. Het wervingsproces voor een nieuwe Preservation Researcher is in volle gang.

2. DPC Awards

Op donderdag 15 oktober 2026 vond in Warschau de uitreiking van de Digital Preservation Awards 2026 plaats, georganiseerd door de Digital Preservation Coalition (https://www.dpconline.org/). De tweejaarlijkse prijzen zijn de belangrijkste internationale onderscheiding voor verdiensten in digitale preservering. De ceremonie vond plaats tijdens de conferentie No Time To Wait 10 (https://www.fina.gov.pl/wydarzenia/no-time-to-wait/). Ik was er zelf niet bij, maar zowel No Time To Wait als de DPC Awards zijn meer dan voldoende interessant om hier te vermelden.

Meer informatie over prijswinnaars vind je op https://www.dpconline.org/news/digital-preservation-awards-2026-winners-announced. Ik vond het fijn om te zien dat we vanuit Nederland als sponsor van een prijs aanwezig waren. De KB Nationale Bibliotheek (https://www.kb.nl/) prolongeerde de Nederlandse sponsoring van de Award voor Teaching and Communications. Dat het GOG Preservation Program de Research Data Alliance Award voor Commerce, Industry and Third Sector won vind ik zeer terecht. Als incidentele speler van GOG-spellen*, maar ook als gamer en digitale preserveerder die zich zorgen maakt over de steeds meer digitale en licentiegebaseerde distributie van games. Ook met de prijs voor de PRONOM Refresh ben ik blij. Wij maken veelvuldig gebruik van PRONOM (en DROID en Siegfried) in ons werk. En PRONOM is nu duurzamer toegankelijk.

*) Meest recent speelde ik de GOG-game Gabriel Knight: Sins of the Fathers - 20th Anniversary Edition

3. DUGP-top

Op donderdag 12 november is een bijeenkomst van de de Nederlandse Preservicagebruikersvereniging (DUGP). Het zal de eerste 'DUGP-top' zijn waarbij we als Nationaal Archief als Preservicagebruiker aansluiten. Collega Wout was bijvoorbeeld al eens gastspreker, maar toen waren we nog geen lid. Als digitale preserveerders van het Nationaal Archief zijn we blij met deze ontwikkeling. Het stelt ons in staat om de banden aan te halen met andere Preservicagebruikers in Nederland. Inderdaad, zoals het idee van de top is, ten behoeve van de "kennisdeling en uitwisseling van ideeën, vragen, bespreken van verzoeken".

Persoonlijk vind ik het ook heel leuk dat ik gevraagd ben een presentatie over ons Preservicagebruik te verzorgen. Ik bereid die voor met product owner Niek en adviseur preservering Marin, die ook aanwezig zal zijn bij de top. Met "van schets tot schil" - vertaald als "The Preservica journey of the National Archives of the Netherlands" - neem ik iedereen mee in het verhaal van ons e-depot.

4. World Digital Preservation Day

De eerste donderdag van november is traditiegetrouw World Digital Preservation Day. In het Nederlands is dat de Werelddag van de Digitale Duurzaamheid. Op deze dag geven we extra aandacht aan alles wat met digitale duurzaamheid, digitaal archief, digitaal erfgoed, duurzame toegankelijkheid en digitale preservering te maken heeft.

Het dagprogramma van de feestelijke NDE-bijeenkomst vind je op https://netwerkdigitaalerfgoed.nl/agenda/werelddag-van-de-digitale-duurzaamheid-2026/. Ik ben betrokken bij de onderwerpen CoreTrustSeal (presentatie) en CloudViPER (workshop). Op deze dag zal ik ook met het Duitse nestor een zoekpagina lanceren voor hun Digital Preservation Community Profiles (https://www.langzeitarchivierung.de/Webs/nestor/EN/Services/nestor_Community_Survey/nestor_Community_Survey_node.html). Meer nieuws daarover op donderdag.

Houd donderdag de sociale media in de gaten, want van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat komt daar vast weer van alles interessants langs, van al onze collega's wereldwijd.

Logo van de Werelddag voor de Digitale Duurzaamheid 2026

5. Archiefwetoverzicht

De Archiefwet 2026 treedt binnenkort in werking. Daar worden de geesten rijp voor gemaakt. Met bijvoorbeeld een overzichtspagina op de website van het NA (https://www.nationaalarchief.nl/archiveren/kennisbank/archiefwet-2026), lesmateriaal van het Leerhuis Informatiehuishouding (https://www.leerhuisinformatiehuishouding.nl/actueel/weblogs/2026/zo-zit-dat-de-nieuwe-archiefwet-in-de-praktijk) en natuurlijk een hele KIA ThemaTiendaagse (https://kiacommunity.nl/groups/201-kia-thematiendaagse/welcome).

Ik besloot ook zelf - als privépersoon (!) - een duit in het zakje te doen. Want ik vroeg me af of er een overzicht was van hoe wet, besluit en regeling per onderwerp samenhangen. Zoiets was er op dat moment niet. Daarom vind je nu op https://rvanveenendaal.github.io/Archiefwet2026BesluitEnRegelingInEenOverzicht/ op één pagina een overzicht van wat je als organisatie geregeld moet hebben. Per onderwerp. Per type archief. Per soort organisatie. Inclusief het Besluit diploma's archivarissen. De 'broncode' van de pagina staat in mijn GitHub-repository https://github.com/RvanVeenendaal/Archiefwet2026BesluitEnRegelingInEenOverzicht.

Let op: bij het samenstellen van dit overzicht heb ik gebruik gemaakt van AI. Dat heb ik ook in de GitHub-readme en html-pagina gedocumenteerd.

6. Nieuws van mijn AI-agent (Mistral Vibe)

Nederland

  1. Nationaal Archief: digitale transformatie staat voorop (18 september 2026): Na onrust over de nieuwe toekomstvisie benadrukt het Nationaal Archief dat het recht op informatie voor de burger zijn kerntaak blijft. De middelen worden de komende jaren vooral ingezet op de digitale transformatie, omdat de hoeveelheid born-digital overheidsinformatie snel groeit. (https://www.nationaalarchief.nl/over-het-na/nieuws/toegankelijkheid-van-de-archieven-blijft-voorop-staan)
  2. OBDO voegt MDTO toe aan de 'Pas toe leg uit'-standaarden (1 oktober 2026): Het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid heeft besloten de norm Metagegevens Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie (MDTO) toe te voegen aan de lijst van verplichte standaarden. Dit is een grote overwinning voor het Nationaal Archief, dat deze procedure in maart 2024 startte. (https://www.nationaalarchief.nl/archiveren/nieuws/obdo-voegt-mdto-toe-aan-pas-toe-leg-uit-standaarden)
  3. RHC's en Rijk bevestigen blijvende samenwerking (6 oktober 2026): Op 5 oktober hebben de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de regionale historische centra hun samenwerking bevestigd. Dit is goed nieuws voor een duurzame, regionale preserveringsinfrastructuur. (https://www.nationaalarchief.nl/archiveren/nieuws/rhcs-en-rijk-bevestigen-blijvende-samenwerking)
  4. Beeldbank Geheugen.Delpher.nl stopt (1 november 2026): De Koninklijke Bibliotheek (KB) is gestopt met de beeldbank Geheugen.Delpher.nl. Dit betekent dat een deel van het digitale erfgoed niet langer via dit platform toegankelijk is. (https://www.kb.nl/geheugen en de aankondiging van een jaar geleden https://www.kb.nl/nieuws/beeldbank-geheugendelphernl-stopt-oktober-2026)

Europa

  1. Dublin onderzocht de rol van cultureel erfgoed in publieke AI (2 oktober 2026): Tijdens het Ierse EU-voorzitterschap kwamen beleidsmakers en experts in de Royal Irish Academy bijeen op "Winds of Change: Ireland's Cultural Heritage Sector and Public AI". Centrale vraag: hoe kunnen erfgoedinstellingen vertrouwde, open data leveren aan AI-ontwikkeling die Europa's talen, culturen en waarden weerspiegelt? Georganiseerd door de Digital Repository of Ireland, de Irish Museums Association, de Royal Irish Academy en de Europeana Foundation. (https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/events/europeana-conference-dublin-explores-role-cultural-heritage-public-ai)
  2. OPF iPRES-terugblik: nieuwe inzichten en eerbetoon aan Carl (9 oktober 2026): De Open Preservation Foundation publiceerde een verslag van iPRES 2026 met nieuwe inzichten, versterkte connecties en een eerbetoon aan wijlen Carl Wilson, die binnen de digital preservation-gemeenschap een gevierd figuur was. (https://openpreservation.org/blogs/ipres-2026-new-insights-strengthened-connections-and-honouring-carl/)
  3. OPF gaat ePADD hosten (19 oktober 2026): De Open Preservation Foundation kondigde aan dat zij het beheer en onderhoud van ePADD, de e-mail-archiveringstool, overneemt. E-mail is een van de meest uitdagende bronnen voor archivarissen, dus dit is een belangrijke ontwikkeling. (https://openpreservation.org/news/the-opf-to-manage-and-maintain-epadd-the-email-archiving-and-preservation-tool/)
  4. DLM Forum Triennial Meeting in Dublin: "Transforming the Digital Landscape" (3–5 november 2026): Het DLM Forum houdt zijn driedaagse triennial meeting in het Aviva Stadium, gehost door de National Archives of Ireland en vallend onder het Ierse EU-voorzitterschap. Het programma kent drie tracks: digitale transformatie bij overheden, digitale preservering bij culturele en geheugeninstellingen, en toekomstige uitdagingen in het digitale domein. Let op: de registratie is inmiddels gesloten, dus wie erbij wil zijn moet het liveverslag volgen. (https://www.dlmforum.eu/index.php/all-events/169-dlm-mm-dublin-november-2026)

Wereldwijd

  1. Internet Archive Hero Award voor Poynter en IRE (20 oktober 2026): Het Internet Archive eerde Poynter en IRE voor het preserveren van lokale nieuwsarchieven. Terwijl Amerikaanse nieuwskamers sluiten, helpt dit programma journalisten hun werk duurzaam te beschermen. (https://blog.archive.org/2026/10/20/internet-archive-hero-award-2026/)
  2. CLOCKSS over open access en AI (9 oktober 2026): CLOCKSS publiceerde een reflectie op open access en AI: welke vragen van gebruik, rechten en verantwoordelijkheid komen er op ons af? Een relevant artikel voor iedereen die zich bezighoudt met de preservering van wetenschappelijke publicaties. (https://clockss.org/news/)
  3. CLIR-miljoenen voor Digitizing Hidden Collections (oktober 2026): Het Council on Library and Information Resources kende 4 miljoen dollar toe om verborgen, zeldzame collecties te digitaliseren. Dit verrijkt de digitale toegankelijkheid van minder zichtbare historische bronnen. (https://www.clir.org/2026/10/clir-awards-4-million-through-digitizing-hidden-collections-amplifying-unheard-voices/)
  4. Nieuwe Library of Congress-interviews over digital preservation (28 oktober 2026): Het Library of Congress-blog The Signal publiceerde een interview met Camilla Crane, die als Librarian-in-Residence in de Web Archiving Section werkt aan webarchivering. Goed leesvoer voor iedereen die betrokken is bij born-digital collecties. (https://blogs.loc.gov/thesignal/category/digital-preservation/)

Agenda voor de komende twee maanden

November

December

Voor directe toegang tot nieuws over digitale preservering en/of gemeenschappen in onze sector, zie https://www.digipres.org/communities/.

Tot de volgende vers, waarschijnlijk begin 2027.