Een tweemaandelijks blog over digitale preservering in en om het Nationaal Archief

Welkom bij dit achtste blog over digitale preservering in en om het Nationaal Archief (NA). In dit blog informeer ik je over ontwikkelingen rondom digitale preservering bij het NA en wat me verder de afgelopen twee maanden in ons vakgebied opviel. Feedback is welkom.

Inhoud

1. Barbara blogt over 30 jaar digitale preservering
2. Hoe we bijdragen aan de post-hbo Archivistiek van de HvA
3. Wat deed de OPF in Oxford?
4. Ai, ai, ai (deel 2)
5. Opslagarchitectuur

Eerdere edities van 'Vers' vind je via deze zoeklink https://kiacommunity.nl/welcome/search?search%5Bkeyword%5D=preserveringpers.

Barbara’s blogs

Op digitalpreservation.nl viert Barbara Sierman 30 jaar digitale preservering. Want: “It was 1996 when digital preservation practitioners worldwide made the first steps on the way to become a profession. Let’s celebrate 30 years of digital preservation!”

In haar blogs beperkt Barbara zich bewust tot de bibliotheeksector. Dat mag de pret niet drukken. Wil je weten waar ons vakgebied vandaan komt en hoe relevant geleerde lessen uit het verleden vandaag de dag nog steeds zijn, lees deze blogs!

Ons onderwijs

Terwijl mijn collega en modulecoördinator Lotte nog druk bezig is met het nakijken van de eindopdrachten van de studenten, meld ik in deze blog alvast dat we als team weer met veel plezier de module Preserveren van de post-hbo Archivistiek van de HvA hebben begeleid. Deze module is onderdeel van jaar 2, blok 3. Vaak is het zo, dat Archivistiekcoördinator Thijs de studenten ’s ochtends lesgeeft over het e-Depot en dat wij ’s middags inzoomen op digitaal preserveren.

Ook dit jaar hebben weer een aantal gastdocenten ons geholpen, niet in de laatste plaats onze twee Italiaanse PhD-stagiairs Adele en Alessia. Hartelijk dank allemaal! Ook aan de OPF voor het beschikbaar stellen van een aantal CloudViPERS. De komende edities blijven we betrokken, maar dan meer als gastdocent en minder als modulecoördinator.

In september start weer een nieuwe editie van de post-hbo Archivistiek. Ben je geïnteresseerd in een diploma Archivistiek b, ga dan naar Archivistiek post-hbo opleiding | HvA.

Foto overgenomen van LinkedIn-bericht van Thijs. V.l.n.r. Alessia, Adele, Lotte, Thijs en Wim.

OPF in Oxford

In de week van 23 februari was ik in Oxford. Daar kwamen het team en het bestuur van de Open Preservation Foundation (OPF) bijeen. Zo komen we ieder jaar minstens een keer fysiek bijeen. Nuttig en aangenaam. Als NA zijn we sinds de oprichting in 2010 lid van de OPF.

We vergaderden in de Weston Library, onderdeel van de Bodlean Libraries van de University of Oxford. De Weston Library vind je vlak bij de beeldbepalende Radcliffe Camera en de Brigde of Sighs. Tijdens een van de twee brandalarmen - vals alarm - konden we de onderstaande groepsfoto maken.

Op maandag en dinsdag hadden we als team en bestuur informele gesprekken over wat er goed gaat en beter kan. Zoals over de processen en procedures van de organisatie. Zijn ze nog actueel? Waar documenteren en bewaren we ze, en hoe lang? Daarnaast ging het zoals het bij veel ledenorganisatie over het ideale niveau van de ledenvoordelen. Technical lead Carl demonstreerde de producten JHOVE, veraPDF (voor PDF/A), veraPDF-Arlington (voor PDF), Open Fixity, CloudViPER, ODF Validator en meer aan Oxonians. Een leuk intermezzo was brainstormen over digitale badges, te verdienen voor je eerste OPF-blog, OPF-presentatie, GitHub-issue, etc.

Op woensdag was de meer formele bestuursvergadering. Ik zat die voor, en heb de rol van bestuursvoorzitter nog tot september. Dan zal ik deze na ruim drie jaar overdragen.

De leden van de OPF kregen ondertussen de traditionele management summary van de bestuursvergadering. Wat ik hier wel open kan delen is dat ik het opvallend vind, dat steeds meer organisaties de OPF benaderen met de vraag of we het beheer van hun opensourcetools op ons kunnen nemen. Vooral en misschien niet geheel verrassend vanuit de V.S. Zie wat dat laatste betreft ook Thoughtful Sunset for the Software Preservation Network | Software Preservation Network (SPN).

Juist nu iedereen het heeft over software-autonomie, opensourcepromotie en onafhankelijkheid van Big Tech vind ik dit zorgwekkende signalen. Als OPF hebben we helaas maar een beperkt absorptievermogen. Tenzij jullie allemaal lid worden en zo bijdragen aan de duurzame toegankelijkheid van preserveringstools.

Ai, ai, ai (deel 2)

Met veel interesse heb ik de publicatie “Sifting the Digital Heap: A scoping study of AI for government archives – access, backlogs, and responsible practice” gelezen. Deze studie identificeerde “four interlinked priorities for responsible and effective adoption”. Hoewel de focus van de studie het V.K. is, kunnen wij er in Nederland ook zeker van leren. Welke rol speelt AI bij jou bij waardering en selectie, metadata, gebruikersverwachtingen en transparantie? Mijn collega’s Vincent en Lotte werken in onze context mee aan prioriteit vier, een nationale aanpak.

De kortere gids AI Preparedness Guidelines for Archivists — Archives & Records Association vind ik ook zeer de moeite van het lezen waard. Want hoe AI-ready ben jij? Kun jij "ja" antwoorden op deze (met Le Chat uit het Engels vertaalde) vragen?

• Wij hebben een duidelijk gedefinieerd probleem en toepassingsgebied.
• Wij weten hoe compleet (of gedeeltelijk) het digitale corpus is, en wij hebben gedocumenteerde hiaten en uitsluitingen.
• Wij beschikken over ten minste basis, coherente metadata op item- en collectieniveau, inclusief herkomst en toegangsvoorwaarden.
• Wij hebben gestandaardiseerde, goed gedocumenteerde afgeleide data gecreëerd of gepland in consistente formaten, zonder de originele data aan te passen.
• Wij hebben toepassingsspecifieke meetwaarden en een eenvoudig evaluatieplan geïdentificeerd.
• Wij hebben duidelijke workflows met menselijke tussenkomst voor het beoordelen en goedkeuren van AI-uitvoeren.

Over opslag

De vorige vers stond bol van de bitpreservering. Aan het einde van deze vers toch ook weer een item over wat ik ooit de pizzabodem voor digitale preservering noemde. Ik attendeer je graag op de presentaties van de Designing Storage Architectures for Digital Collections Meeting 2026.

Tijdens deze jaarlijkse bijeenkomsten komen opslagarchitectuurexperts bijeen in de omgeving van Washington, DC (V.S.). Het is fascinerend om te lezen hoe de opslagarchitectuur van de Library of Congress er uitziet. Of om van IBM informatie te krijgen over opslagtrends. Spoilers: NAND-opslag (SSD, USB) is “well-suited for hot storage but not for archival purposes” en “Within the foreseeable future (within 10 years), there are no viable alternatives to Tape, HDD, and NAND storage.” Nee, zelfs DNA- glas-, molecuul- of flashopslag niet.

Je krijgt ook een interessant inkijkje in hoe het Internet Archive grip houdt op meer dan 210 petabyte unieke data en gemiddeld 123 terabyte per dag aan geïngest materiaal. Nogmaals, fascinerend. En laten nu ook nog de presentaties van de bijeenkomsten van de afgelopen jaren hier te vinden zijn: Meetings & Events - Digital Preservation (Library of Congress). Werk je aan of ben je geïnteresseerd in opslag(architecturen), neem dan zeker een kijkje.

Tot de volgende vers.